Niegdyś Sophia Loren uznała – „rodzina jest w życiu oparciem, czymś co chroni, co daje siłę”. W istocie w tym właśnie tkwi siła rodziny – we wzajemnym wsparciu, które może przejawiać się w różny sposób. W praktyce często zdarza się, iż członkowie rodziny przekazują sobie środki pieniężne jako formę pomocy. W związku z tym, warto mieć świadomość, iż owe finansowe wsparcie jest czynnością wywołującą skutki prawne w szczególności w sferze prawa podatkowego.
Podstawa prawna
Kwestie podatku od darowizn reguluje ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, która dostarcza odpowiedzi na pytanie jak zwolnić się z obowiązku podatkowego w sytuacji, gdy otrzymaliśmy od osoby najbliższej darowiznę w postaci środków pieniężnych.
Grupy podatkowe – trzy czy może jednak cztery?
Na wstępie warto zaznaczyć, iż ustawodawca tworzy trzy grupy podatkowe stosując przy tym kryterium osobistego stosunku nabywcy do osoby, od której lub po której zostały nabyte rzeczy i prawa majątkowe.
Ujmując tę kwestię praktycznie – im bliższa jest relacja rodzinna między nabywcą a osobą, która dokonała przysporzenia – tym wyższa kwota darowizny zostaje zwolniona z opodatkowania. Przykładowo w pierwszej grupie, do której zalicza się m.in. małżonka, dzieci i rodzeństwo kwota wolna od podatku wynosi 9637 zł, a już w grupie drugiej, do której zalicza się chociażby ciocie i wujków kwota ta wynosi 7276 zł. Nadwyżka od wzmiankowanych wartości będzie stanowiła podstawę opodatkowania. Do trzeciej grupy ustawodawca zalicza pozostałe osoby, które nie należą do grupy pierwszej i drugiej.
Kwestią zasługującą na uwagę jest to, że pomimo braku w tekście ustawy określenia tzw. zerowej grupy podatkowej to jednak uczestnicy obrotu prawnego często posługują się tym pojęciem. W istocie chodzi tu o art. 4a wzmiankowanej ustawy. Do grupy zerowej zaliczymy osoby z pierwszej grupy podatkowej a więc małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę. Jednakże w zerowej grupie w porównaniu do grupy pierwszej nie ma już zięcia, synowej ani teściów.
Jaki jest zatem cel wyróżniania „zerowej” grupy podatkowej ?
Otóż po spełnieniu pewnych przesłanek zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych nawet, jeśli wartość przysporzenia jest wyższa aniżeli wskazana dla trzech grup podatkowych.
Konfrontując literę prawa z rzeczywistością – wiemy już, że dzieci znajdują się w szczególnej, zerowej grupie podatkowej, która jest częścią pierwszej grupy. Jeśli przekazujemy np.córce darowiznę w wysokości 20 tys. zł i dochowamy warunków zwolnienia przewidzianych dla grupy zerowej tj. córka zgłosi w ciągu 6 miesięcy nabycie środków pieniężnych zwolniona od podatku zostanie kwota cała kwota darowizny. Jednak, jeśli kwotą 20 tys. zł obdarowany zostanie teść, który należy do pierwszej grupy, ale już nie do zerowej – zwolnienie z podatku obejmie 9 637 zł, a podatek obliczony zostanie procentowo od nadwyżki tj. 20 tys. zł – 9 637 zł, a więc od kwoty 10 363 zł.
A zatem, w ramach zerowej grupy podatkowej zwolnienie z opodatkowania obejmuje całą wartość darowizny oczywiście tylko przy dochowaniu prawnie przewidzianych warunków, które teraz weźmiemy pod lupę.
Zwolnienie z opodatkowania – co należy zrobić?
Zerowa grupa podatkowa to centralny punkt naszych dzisiejszych rozważań. Załóżmy, iż otrzymaliśmy darowiznę środków pieniężnych od rodziców. Aby uniknąć konieczności uiszczenia podatku należy:
- zgłosić nabycie praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego oraz
- udokumentować otrzymanie środków pieniężnych dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, na jego rachunek, inny niż płatniczy, w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej lub przekazem pocztowym (jeśli wartość majątku nabytego łącznie od tej samej osoby w okresie 5 lat przekracza kwotę określoną dla pierwszej grupy podatkowej tj. 9637 zł).
Jeśli chodzi o pierwszy z warunków – zgłoszenia należy dokonać wypełniając formularz SD-Z2. Możliwe jest także skorzystanie interaktywnego formularza dostępnego na stronie https://www.podatki.gov.pl/. Deklaracja wymaga opatrzenia kwalifikowanym podpisem elektronicznym, a niewątpliwą zaletą tej formy notyfikacji jest to, że sprawę możemy załatwić w dogodnym dla nas momencie nie wychodząc z domu. Co ważne, formularz SD-Z2 składamy, jeśli łączna kwota darowizny przekracza kwotę zwolnioną z podatku, o której była mowa, a więc dla:
- grupy – 9 637 zł
- grupy – 7 276 zł
- grupy – 4 902 zł.
Pamiętajmy, iż wyliczenia wartości pieniężnych dokonujemy z uwzględnieniem kwot otrzymanych w ciągu 5 lat od jednej osoby łącznie.
Dodatkowo, ustawodawca zwalnia członków zerowej grupy podatkowej z konieczności zgłoszenia otrzymania darowizny także wtedy, gdy nabycie następuje na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego albo w tej formie zostało złożone oświadczenie woli jednej ze stron.
W praktyce wiele wątpliwości dotyczy drugiej z przesłanek zwolnienia podatkowego tj. konieczności udokumentowania otrzymania środków pieniężnych.Powstaje bowiem pytanie czy dopuszczalna jest wpłata na własne konto przez samego obdarowanego? Kwestia ta ma bardzo ważne praktyczne znaczenie. Często bowiem zdarza się, iż do darowizny dochodzi między wnuczkiem, a jednym z dziadków, który nie posiada rachunku bankowego albo którego stan zdrowia nie pozwala na osobiste dokonanie transferu przekazem pocztowym. Darowiznę zatem przekazuje w formie gotówkowej.
Niejednolita praktyka stosowania prawa
Co ciekawe, w tej kwestii nie ma jednolitych poglądów i to zarówno w orzecznictwie sądowym, jak i w praktyce organów podatkowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku z dnia 8 marca 2022 r. wskazuje, iż wpłata na własne konto przez obdarowanego ani nie jest dowodem przekazania środków pieniężnych przez darczyńcę, ani nie jest dowodem ich otrzymania od darczyńcy. Jest jedynie dowodem wpłaty własnej przez posiadacza konta.
Z kolei za bardziej liberalną i korzystniejszą dla podatnika interpretacją przepisu opowiedział się m.in. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 15 lutego 2022 r. uznając, że użyty w przepisie art. 4a ust. 1 pkt 2 u.p.s.d. zwrot „udokumentują ich otrzymanie dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy” należy rozumieć jako obowiązek wykazania, że doszło do transferu środków pieniężnych z majątku darczyńcy do majątku obdarowanego (wykonania darowizny), przy czym drugorzędne znaczenie ma sposób dokonania tego transferu – nie musi to być transfer bezgotówkowy (z rachunku bankowego darczyńcy na rachunek bankowy obdarowanego).
Stawki podatkowe
Ustawodawca wprowadza procentowe stawki podatkowe różnicując ich wysokość w zależności od przynależności do określonej grupy podatkowej oraz od kwoty dokonanego przysporzenia. Stawki podatkowe oscylują w granicach 3-20% przy czym zastosowany został system progresji podatkowej, co oznacza, że wskazano przedziały wysokości darowizny – im jest ona wyższa tym wyższa stawka podatkowa.
Wskazówki praktyczne
- Aby zabezpieczyć się przed niekorzystnymi skutkami rozbieżności w stosowaniu art. 4a ustawy o podatków od spadków i darowizn zalecane jest jednak, aby przekaz środków pieniężnych dokonywany był z rachunku bankowego darczyńcy na rachunek bankowy obdarowanego.
- Dodatkowo pamiętajmy, że dokonując zgłoszenia nabycia środków pieniężnych tytułem darowizny do formularza należy dołączyć:
- potwierdzenie przelewu lub przekazu pocztowego oraz
- dokumenty, które wskazują na sposób nabycia, a więc w przypadku darowizny załącznikiem będzie stosowna umowa darowizny.